Kut’ül Amare Osmanlı Gazetelerinde

Osmanlı basınında Kut kuşatması ile ilgili her gün yeni haber ve bilgiler yer almıştı. 6. Ordu erkanının resimleri ve kuşatmaya dair harita ve çizimlerle süslenen haberlerde Osmanlı ordusunun İngilizler karşısındaki mücadelesi anlatılmıştı. Sabah,  İkdam, Tanin, Tesvîr‐i Efkâr, Tercüman‐ı Hakikat, Servet‐i Fünûn gibi Osmanlı gazeteleri resmi tebliğlerle beslenen haber ve yorumlarında Irak Cephesi’nde yaşanan olayları mercek altına almışlardı.

Yunus Nadi, Ağaoğlu Ahmet gibi önde gelen yazarlar da konu ile ilgili makaleler kaleme almıştı. Kutü’l Amare’nin zabtı etrafında, muhasaranın tarihçesi, hakiki mesul kim?, Townshend ve onu yanıltan siyasi memurlar, rüşvet teklifi, Irak’ın düşüşü, zaferden sonra gibi haber, yorum ve başlıklarla konu ele alınmıştı.

Başkumandanlık Vekâleti, Karargâh‐ı Umumi basında yer alacak haberleri hem kontrol ediyor hem de resmi tebliğlerle kamuoyunu bilgilendiriyordu. Kutü’l Amare Zaferi ile ilgili yukarıda bahsedilen haberlerin kaynağı; 30 Nisan 1916 tarihinde hazırlanan ve 17 Nisan 1332 tarihli kaydıyla 1 Mayıs günü gazetelerin birinci sayfasında yer alan “tebliğ‐i resmi” yazısıdır.

Bütün gazetelerde yer alan bu bilgilendirme yazısında; Kut kuşatmasının kısa tarihçesi, İngilizlerin hedefleri, İngilizlerin her ne pahasına olursa olsun Townshend ve ordusunu kurtarmak için gayretleri, Rusların ve diğer müttefiklerinin yardım etme düşünceleri, Felâhiye’ye yapılan baskınlar, yardım için yapılan havadan ve nehirden destek faaliyetleri, General Townshend’ın kurtulmak için ileri sürdüğü çeşitli teklifler, rüşvet teklifi ve sonunda bütün ümitlerin tükenmesi neticesinde İngilizlerin teslim olmaktan başka çarelerinin kalmaması, bu arada Osmanlı birliklerinin de kuşatma boyunca çetin kış ve iklim şartları ile mücadele etmek zorunda kalması, resmi tebliğde ifade edildiği gibi askerlerin yarı bellerine kadar bataklık içinde mücadele etme sine yer verilmişti.

General Nikson ve Askerleri

General Nikson ve Askerleri

Kuşatmanın her türlü zorluğuna ve İngilizlerin çevreden yaptıkları tacizler karşısında Osmanlı ordusunun yılmadan sabırla kuşatmayı sürdürmesi ve sonunda başarıya ulaşması anlatılmıştı.

Karargah‐ı Umumi subayları matbuat için hazırladıkları Irak Cephesi’ndeki gelişmeler ile ilgili bilgi notlarını farklı başlıklar altında fakat aynı içerikle gazetelerde yer almasını sağlamıştı. 2 Mayıs tarihli Tanin’de çıkan “Townshend ve Siyasi Memurlar” başlıklı yazı ile aynı gün İkdam’da çıkan “Townshend Nasıl Kaybetti?” başlıklı ve yine Tesvîr‐i Efkâr ’da çıkan “Kutü’l Amare’nin Zabtı Etrafında” ve 11 Mayıs 1916’da neşredilen Servet‐i Fünûn’da yer alan “Kutü’l Amare Esirleri: General Townshend ve Siyasi Memurlar” yazılarının içeriği baştan sona aynıdır, kaynak olarak da Milli Ajans gösterilmişti. Bu yazıda  İngiliz komutan Townshend’ın Osmanlı ordusundan gördüğü askeri ilgi ifade edilmiş, İngiliz ordusu kumandanının kuşatma öncesi ve esnasında elinden geleni yaptığı, Kut Kalesi’ne çekilirken de fazla zayiat verdirmeden başarılı bir  şekilde geri çekildiği ifade edilmişti.

General Townshend’ı yeterli kuvvet ve lojistik olmadan Bağdat üzerine yürümeyi ve bu şehri ele geçirmeye zorlayanlar ise onun çevresinde bulunan siyasi memurlar olduğu ifade edilmiş ve bu kişilerin askeri bilgilerden yoksun ve bölge gerçeklerinden habersiz olarak generali yanlış yönlendikleri ifade edilmişti. Yine bu kişilerin marifetiyle bölge halkı üzerinde kötü tesirleri olacak bir takım faaliyetler yaptıkları izah edilmişti.

Tanin’de çıkan 30 Nisan 1916 tarihli “Irak’taki Sukût” başlıklı yazıda “Kutü’l Amare’nin sukûtu bizim için ne kadar büyük bir muvaffakiyet ise düşmanlarımız için (de) o kadar mühim bir darbe‐i izmihlaldir.”  şeklinde ifade edilmişti. Yazının devamında  İngilizlerin Çanakkale’de kaçmayı başardıkları ancak bu sefer kaçamadıkları ifade edilerek İngilizlerin bu yenilgi ile Mezopotamya’daki bütün varlık ve nüfuzlarını kaybettikleri belirtilmişti.  İngilizler onurlarını kurtarmak için bir milyon sterlin teklif etmişlerse de kabul edilmemişti.

Kut’ül Amare Zaferi Harp Mecmuası’nda

Harp Mecmuası

Harp Mecmuası

Harp Mecmuası ise Nisan 1332 (Rumi) sayısını muhtemelen biraz geciktirerek bu zaferi kapağına taşımıştır. 8. sayının kapağında “bizi çok seven ve bu sevgi uğrunda toprağımızda ordumuzun başında can veren büyük asker” Goltz Paşa’nın resmi yer alırken ilk sayfada tam boy 6. Ordu Kumandanı Halil Paşa’nın resmi verilmiştir. Resmin üstüne de “Allah’dan nusret ve yakın bir yardım” anlamını içeren Saff suresinin 13. ayeti yerleştirilmiştir. Resmin altında yer alan notta İngiliz basınında çıkan bir yazıya gönderme yapılarak çerçevenin içerisine General Townshend’ın resminin olduğu tabloda “Irak Fatihi Townshend” ifadesinin yer aldığı ve buraya asıl yakışan kahramanın eklendiği belirtilmişti.

Goltz Paşa

Goltz Paşa

Harp Mecmuası’nın  İngiliz basınında çıkan bir yazı  şeklinde belirtilen haberin künyesine Tesvîr‐i Efkâr gazetesi ulaşmıştı. Irak Cephesi hakkında epey görsel kullanan Tesvîr‐i Efkâr, İngiliz kamuoyunda General Towns hend’ın Irak Kahramanı olarak gösteren resim ve yazıyı tespit ederek bunu haberleştirmişti.

Tesvîr‐i Efkâr’da Kut Zaferi

Tesvîr‐i Efkâr’ın 9 Mayıs tarihli nüshasında birinci sayfada verilen haberde İngiltere’de neşredilen haftalık resimli Grafik gazetesinin 15 Nisan 1916 tarihli sayısında Bağdat’ın minarelerine asılmış  bir mahyada “General Townshend: The Man in Mesopotamia” şeklindeki üst yazıyla generalin bir resmine yer vermişti. Haberin detayında İngiliz gazetesinin kendilerini ve okuyucularını aldattıkları ifade edilmiştir.

Esaretten 15 gün evvel Irak Kahramanı olarak sunulan generalin Kutü’l Amare’de durumu ‐yukarıdaki satırlarda da ifade edildiği üzere‐ son derece kritik idi. Nisan ayının ortalarında yayınlanan bu yazının İngiliz kamuoyunu etkilemeye yönelik olduğu aşikardı. Nitekim Tesvîr‐i Efkâr’da haberin içeriğinde bu hususa vurgu yapmıştı. Grafik gazetesinin aslında İngiltere’de son derece itibarlı bir basın organı olduğu ifade edilen yazıda “manasız hülyalar” ile İngiliz kamuoyunun oyalandığı ve aldatıldığı ifade edilmişti.

Servet‐i Fünûn’da Kut Zaferi

Harp Mecmuası’ndan sonra Perşembe günleri yayınlanan Servet‐i Fünûn gazetesi de 4 Mayıs 1916 tarihli sayısında Halil Paşa’yı kapaktan vererek Kut Zaferi ile ilgili birkaç günden beri gazetelerde çıkan haber ve resmi tebliğlere yer vermişti. Servet‐i Fünûn haftalık olarak hazırlandığı için resimler ve haberler daha özenli çıkmaktaydı. Önceki sayısında Goltz Paşa’ya geniş yer ayıran gazetenin 21 Nisan 1332 (4 Mayıs 1916) tarihli sayısında ise Kut Zaferi’nin yankıları ele alınmıştı.

Halil Paşa

Halil Paşa

Bunların yanı sıra, Milli Ajans muhabiri General Townshend ile bir mülakat gerçekleştirmiş ve Bağdat’tan 2 Mayıs’ta göndermişti. Bu mülakatında General Towsnhend Türk ordusuna övgüler dizmiş  ve Türk ordusunun kahramanlığının daha önce Gelibolu’da da görüldüğünü dile getirmişti.

Townshend Türk askerinin özelliklerini şu sözlerle tarif etmişti: “Aşk‐ı vatanla meşhûn (dolu) olan Türk askeri memleket uğrunda feda‐yı nefsi gaye‐i saadet biliyor. Bundan maada askeriniz kanaatkâr ve fedakâr insanlardır. Türklerin aynı zamanda alicenab insanlardan olduklarını teslim mecburiyetinde kaldıktan sonra öğrendim.”

General Townshend ayrıca Halil Paşa için övgü dolu şu sözleri söylemişti: “ … müteselli olduğum bir cihet varsa o da bana galebe çalan ordu kumandanının Halil Paşa gibi seciye‐i kemaleyi haiz bir zat olmasıdır.” Ayrıca, Halil Paşa’nın Townshend ve maiyetine karşı davranışı da memnuniyet oluşturmuştu.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Site İçi Arama
Reklam
Reklam

Kut'ül Amare Asla Unutulmayacak! - www.kutulamare.gen.tr